Mỗi tuần, đội ngũ chúng tôi đều nhận được ít nhất một câu hỏi từ bạn mới học lập trình. Nên bắt đầu với framework nào trước? Thực tế, phần lớn website bán hàng và blog nhỏ ở Việt Nam vẫn chạy trên PHP kết hợp MySQL. Vì vậy, top 5 kinh nghiệm thực tế về PHP và MySQL dưới đây đáng để bạn đọc kỹ trước khi đuổi theo công nghệ mới. Chúng tôi rút ra từ nhiều năm làm dự án từ nhỏ đến vừa.
Vì sao PHP và MySQL vẫn đáng học cho dev Việt Nam
Danh sách framework hiện nay dài đến mức người mới dễ rối. Cảm giác đó rất bình thường. Tuy vậy, PHP và MySQL có hệ sinh thái rộng.
Hosting giá dễ chịu và tài liệu tiếng Việt khá phong phú. Với cửa hàng online hay trang tin, đây là nền tảng đủ chắc để phát triển lâu dài.
Bạn không cần đi quá xa ngay từ đầu. Chỉ cần làm chắc những thứ cơ bản. Các bước sau sẽ nhẹ nhàng hơn.
Năm kinh nghiệm bên dưới được chọn theo ba tiêu chí. Bạn có thể áp dụng ngay. Chúng phù hợp với dự án nhỏ đến vừa. Và chúng tôi nói rõ giới hạn của từng việc.
Dùng Prepared Statement ngay từ đầu dự án
SQL Injection là kiểu tấn công mà kẻ xấu nhập đoạn lệnh SQL vào ô nhập liệu. Mục đích là đọc trộm hoặc xóa dữ liệu. Lỗi này thường gặp ở đoạn code nối chuỗi trực tiếp, kiểu “SELECT * FROM users WHERE id = ” . $_GET[‘id’].
Chỉ cần một tham số không được kiểm soát, bảng người dùng có thể bị lộ.
Cách an toàn là dùng PDO hoặc MySQLi với tham số ràng buộc. Bạn viết câu lệnh với chỗ trống. Sau đó truyền giá trị riêng vào.
Đoạn code dài thêm một chút. Nhưng nên làm ngay từ chức năng đăng nhập, tìm kiếm hay form liên hệ.
Bạn sẽ mất vài buổi để quen cú pháp. Chúng tôi từng gặp học viên bỏ qua bước này. Khi website có khách thật, họ phải viết lại toàn bộ module. Đổi vài buổi học lấy sự an toàn là lựa chọn đáng giá.
Đặt index đúng cột hay truy vấn
Index giống mục lục của một cuốn sách. Nó giúp tìm kiếm nhanh hơn. Đổi lại, mỗi lần dữ liệu thay đổi, MySQL phải cập nhật thêm.
Khi bảng đã lớn, những cột xuất hiện trong WHERE, JOIN hay ORDER BY thường là ứng viên để đánh index.
Tuy vậy, đừng đoán mò. Trước khi thêm index, hãy chạy EXPLAIN với câu truy vấn. Xem MySQL có đang quét toàn bộ bảng hay không. Nếu đúng vậy, lúc đó bạn mới cân nhắc thêm index.
- Index giúp đọc nhanh hơn nhưng làm chậm thao tác INSERT và UPDATE.
- Mỗi index chiếm thêm dung lượng ổ đĩa.
- Hiệu quả thực tế chỉ đo được trên dữ liệu thật của bạn.
Có một khách hàng nhờ chúng tôi xem website bán hàng chạy chậm dù server khá mạnh. Sau khi chạy EXPLAIN, chúng tôi phát hiện truy vấn lọc đơn hàng theo trạng thái không có index hỗ trợ. Chỉ thêm đúng một index, thời gian tải trang giảm rõ rệt. Vì vậy chúng tôi luôn khuyên đo trước rồi mới tối ưu.
Giữ môi trường local giống hệt máy chủ thật
Bạn từng gặp cảnh code chạy trơn tru trên máy mình nhưng lỗi liên tục khi đưa lên hosting. Nguyên nhân thường là khác phiên bản PHP hoặc MySQL. Đây cũng là vấn đề chúng tôi hay gặp khi bàn giao website.
Giải pháp là dựng môi trường local khớp với hosting. Bạn có thể dùng Docker, XAMPP hoặc Laragon. Trước khi triển khai, hãy hỏi nhà cung cấp hosting đang chạy phiên bản nào. Sau đó cài đúng bản đó trên máy mình.
Việc này có thể mất vài giờ ban đầu. Đổi lại, bạn tiết kiệm nhiều thời gian sửa lỗi về sau. Nếu chưa rõ cách chọn gói hosting, bạn có thể tham khảo thêm kinh nghiệm chọn hosting phù hợp.
Nếu làm một mình trên dự án nhỏ, XAMPP hay Laragon là đủ. Docker hữu ích hơn khi bạn làm nhóm hoặc cần tái tạo môi trường nhiều lần.
Sao lưu database tự động và thử khôi phục định kỳ
Đây là bài học chúng tôi nhắc đi nhắc lại với khách hàng. Nhiều website chỉ nhận ra mình không có bản sao lưu hợp lệ khi dữ liệu đã mất.
Một bản backup chưa từng được thử khôi phục thì khó tin cậy. Vì vậy hãy kiểm tra nó định kỳ.
Bạn có thể dùng mysqldump chạy theo cron mỗi ngày. Sau đó lưu bản sao ở nơi khác với server chính. Mỗi tháng, hãy thử khôi phục file đó trên môi trường thử nghiệm.
Quy trình này cần thêm chi phí lưu trữ. Bạn nên kiểm chứng với dung lượng dữ liệu thực tế của mình trước khi tin tưởng. Chi phí đó thường nhỏ hơn nhiều so với việc mất dữ liệu khách hàng.
Bật log lỗi và theo dõi truy vấn chậm
Khi website đông khách, sự chậm chạp thường xuất hiện trước khi có lỗi lớn. Log giúp bạn biết vấn đề nằm ở đâu thay vì phải đoán. Bật slow query log và error log là bước đầu tiên nên làm.
Hãy đặt ngưỡng truy vấn chậm ở mức phù hợp với ứng dụng của bạn. Ghi quá nhiều sẽ khiến ổ đĩa đầy nhanh. Quan trọng hơn, bạn phải đọc log đều đặn.
Khi đã quen, bạn sẽ thấy nhiều vấn đề lặp lại theo chu kỳ. Ví dụ, một truy vấn báo cáo chạy vào đầu giờ sáng có thể làm chậm cả hệ thống. Nhận ra điều này giúp bạn lên lịch hợp lý thay vì nâng cấp server.
Lộ trình áp dụng cho dev mới vào nghề
Nếu chưa biết bắt đầu từ đâu, bạn có thể đi theo thứ tự sau. Tuần đầu, viết lại truy vấn sang Prepared Statement. Tuần thứ hai, dựng môi trường local khớp với hosting. Tuần thứ ba, cấu hình sao lưu tự động và thử khôi phục. Từ tuần thứ tư, bật slow query log và chỉ đánh index dựa trên kết quả đo thực tế.
Sai lầm thường gặp khi áp dụng top 5 kinh nghiệm PHP và MySQL
Một số lỗi thường lặp lại. Đầu tiên là đánh index cho mọi cột mà không đo hiệu quả. Thứ hai là tin rằng đã có backup nhưng chưa bao giờ thử khôi phục. Thứ ba là bật log ở mức chi tiết nhất trên server production, khiến ổ đĩa đầy.
Mọi con số về hiệu năng bạn đọc được, kể cả trong bài này, nên được tự đo lại trên hệ thống của bạn. Mỗi dự án có dữ liệu và lưu lượng khác nhau.
Bảo mật và backlink trong quá trình làm web
Khi website đã vận hành, một lỗ hổng bảo mật không chỉ làm mất dữ liệu. Nó còn ảnh hưởng đến uy tín và thứ hạng tìm kiếm. Bạn có thể đọc thêm các giải pháp bảo mật website dành cho doanh nghiệp. Khi lập kế hoạch tối ưu, bạn cũng nên xem những sai lầm SEO và backlink khi tự làm web.
Khi cần tra cứu cú pháp hàm hay hành vi của PHP, hãy xem tài liệu chính thức của PHP. Nội dung kỹ thuật trong bài nên được đối chiếu với tài liệu này trước khi áp dụng.
Câu hỏi thường gặp
PHP phiên bản nào nên dùng hiện nay?
Bạn nên chọn phiên bản còn được hỗ trợ bảo mật và khớp với hosting đang dùng. Kiểm tra trang chủ PHP để biết bản nào đang được cập nhật.
Nên học PDO hay MySQLi?
PDO hỗ trợ nhiều loại cơ sở dữ liệu hơn. MySQLi gọn nhẹ nếu bạn chỉ dùng MySQL. Với người mới, chúng tôi thường khuyên PDO vì linh hoạt khi dự án lớn dần.
Bao lâu nên sao lưu database một lần?
Với website có giao dịch mỗi ngày, sao lưu hàng ngày là mức tối thiểu. Website ít thay đổi có thể sao lưu thưa hơn, nhưng vẫn nên thử khôi phục định kỳ.
Làm sao biết truy vấn nào đang chậm?
Bạn bật slow query log, đặt ngưỡng phù hợp rồi đọc file log. Kết hợp với EXPLAIN sẽ giúp tìm nguyên nhân.
Làm web nhỏ có bắt buộc dùng Docker không?
Không bắt buộc. XAMPP hoặc Laragon vẫn đủ dùng nếu phiên bản khớp với hosting. Docker phát huy tác dụng khi bạn làm việc nhóm.